Qahir Bateyî - azadiyawelat.com

Mal

Qahir Bateyî

Cejna Zimanê Kurdî

10-05-2008 08:52

Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

KNK’ê du sal berî niha 14’ê Gulanê wekî “Roja Zimanê Kurdî” îlan kiribû. TZPKurdî jî di konferansa xwe ya 1’em de tevî îlankirirna “Roja Zimanê Kurdî” ya KNK’ê 14’ê Gulanê wekî “Cejna Zimanê Kurdî” îlan kiribû û biryar dabû ku her sal 14’ê Gulanê wekî cejn bi şahî û bernameyan pîroz bike. Li gorî vê biryarê TZPKurdî îsal bi bernameyeke berfireh xwe ji pîrozbahiyên Cejna Ziman re amade kiriye. TZPKurdî çawa ku ji parastin û pêşvebirina zimanê kurdî de têkoşîneke bêhempa dimeşîne dê wisa jî Cejna Ziman layiqê zimanê kurdî pîrozbike.

Ziman û siyasetmedarên kurd

26-04-2008 09:21 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Gelê kurd bi hezar sal in li ser axa Mezrabotan dijîn. Yek ji kevintirîn gel e ku li ser vê axê bûye şahidê avakirina şaristaniyên bêhempa. Çawa ku gelê kurd xwedî dîrokeke kevnar e, wisa jî xwedî ziman û çandeke dewlemend e. Îro li her devera welatê me mirov rastî dewlemendiya vî zimanî û vê çandê tê. Ev ziman û çanda dewlemend bûye dayika bi sedan destanên nemir. Destanên mîna Memê Alan, Kela Dimdimê, Xecê û Siyabend, Mem û Zîn, Cembeliyê Kurê Mîrê Hekariyan, Zembîlfiroş û bi sedan destanên din bi vî zîmanê şirîn hatine gotin û berhemên vê çanda dewlemend in.

Min tim ji te hez kiribû

12-04-2008 08:46 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Min tim ji te hez kiribû. Ji te, ji çavên te, ji awirên te, ji pêjna te, ji lêvên te, ji kena te, ji bêhna te, ji hebûna te, ji gotin û peyvên te û ji tunebûna te…

Dema ku navê hovîtiyê kêm bimîne

29-03-2008 08:40 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Jiyan bi rengan dagirtiye. Hin hêlên jiyanê hene bi peyvan nayên şîrovekirin. Dema jiyan bedewiyeke gelek mezin nîşanî mirov dide, mirov nikare wê bedewiyê bi gotinan vebêje. Li hemberî wê, mirov tenê bêdeng dimîne. Carinan mirov dikeve nava evînekê ku mirov nikare bedewiya wê evînê bîne ziman, mirov tenê wê dijî. Ji ber ku ew ne evîneke ji rêzê ye, evîneke gelek bedew û mezin e, mirov, tenê wê dijî, mirov çi dike nikare wê bîne ziman. Mirov nikare nav jî lê bike. Ew bênav jî dimîne. Ev jiyan tijî ye ji van bedewiyên jiyanê.

Zarokatiya qedexe

15-03-2008 08:56 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Li vî bajarî berf dibare, wekî berfa ku li ser çiyayê dilê min bariye. Berfeke şilî, mîna mêvanekî bêwext xwe berdaye nava kolanên vî bajarî. Jixwe ji duh êvarê ve ewrên ku dikin qêrîn û hawar, ji nîvê şevê şûn de jî ketin reqsê. Li ber reqsa ewran heta ku bû sibe xewa şirîn (her çiqas şirînahiya xwe nîşanî min nede jî) bi aliyê min ve nehat. Her cara ku ewran diranên xwe li hev dişidandin û deng ji qirika xwe derdixist ez vediciniqîm. Wê demê zarokatiya min a ku ji min re qedexe bû dihat bîra min. Belê belê we şaş fêm nekir, zarokatiya ku ji min re qedexe bû. Nebêjin zarokatiya yekî çawa qedexe dibe? Heke ku mirov zarokatiya xwe nejî, ew zarokatî yan hatiye dizîn, an jî hatiye qedexekirin. Îcar a min jî ji dizînê bêtir zarokatiya qedexe ye. Jixwe ez ê behsa civaniyê nekim. Lewre ez nizanim ka ciwanî çawa ye, ji ber ku bêyî ku ez wê bibînim ew ji min hatiye dizîn û hê jî winda ye.

Roja Jinên Cîhanê

01-03-2008 08:27 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Piştî hefteyeke din 8’ê Adarê ye. Ango Roja Jinên Kedkar a Cîhanê ye. Ji niha ve vê rojê li hemû jinên cîhanê, bi taybetî li jinên kurd pîroz dikim.

Ev neh sal in dilê min di çarmixê de ye

15-02-2008 07:59 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Berî ku fameke baş li dinyayê bikim dapîra min di şevên sar û seqem de, li ber ronahiya çirayê destan di nava çîrokên xwe de her tim behsa bêyomiya meha reşemiyê dikir. Dema ku digot “Reşemiya Reşpêketî” dilê min ê biçûk bêyomiya meha reşemiyê ranedigirt. Kirinên reşemiyê yên xirab ew qas pir bûn, li ber wan kirinên kirêt dilê min mîna çûkeke li ber mirinê diperpitî. Her gava ku di sir û seqema reşemiyê de çûkek li ser çiqên dara ber deriyê me perpitîba û li erdê biketa an jî berxeke me bêdawî çavên xwe ji jiyana vê dinyayê re bigirtina min ev yek dixist stûyê reşemiyê. Ne min bi tenê, teva gundiyan ev kirinên kirêt ji bo reşemiyê dihesibandin. Wiha digot carinan dapîra min: “Sir û seqema zivistanê di Çile û Beçeyan de ye. Lê Beçe gelek bêmerîfet e. Çile çil roj in, Beçe bîst roj in. Lê Beçe gelek sar e, gelek bi fend û fêl e. Îcar Beçe dibêje heke ku min ji ber birayê mezin (Çile) nebe ez ê golik di zikê çêlê de biqerisînim. Beçe jî di nava Reşemiya Reşpêketî de ye. Ji ber vê yekê wisa bêedeb e”. Bi vî rengî digot û pê de diçû dapîra min a gulîsor. Ji ber vê yekê her cara ku wê behsa reşemiyê dikir dilê min dîsa diperpitî. Ji ber ku her cara ku wê behsa reşemiyê bikira çîrokeke dilêş vedigot. Dilê min jî ew çîrok ranedigirtin. Carinan min digot xwezî meha reşemiyê di nava mehên salê de nebûya.

Roj hatin, roj borîn, mehan cihê xwe da salan, salan temenê min kemiland. Dilê min ê biçûk ber bi kemilînê ve çû. Rojekê Reşemiya Reşpêketî tofan bi ser min de barand. Di nava geremola tofanê de dilê min ê ku ber bi kemilînê ve diçû ji nava min hate derxistin û li giraveke bêyom hate çarmixdan. Mînaka çarmixdayîna dilê min di dîrokê de nehatibû dîtin. Ev ne çarmixdayîna wekî ya Îsa Pêxember bû. Dema ku Îsa Pêxember hatibû çarmixdayîn gelek hêzên desthilatdar hebûn ku ev yek qebûl nedikirin. Çi nebe di nava guneha çarmixdayînê de cih negirtibûn. Lê belê dema ku dilê min li çarmixê hate dayîn hemû hêzên desthilatdar şîşeyên şerabê li hev dixistin û hev û din pîroz dikirin. Yanî bi awayekî bêehlaq destên xwe xistibûn nava çarmixdayîna dilê min ê tefal.

Erê dil, dilê pak. Dilê ji tijî evînê dagirtî. Ev neh sal in tu di çarmixê de yî. Neh sal in bêyî te dijîm, bêyî te hewl didim ku jiyanê di giyanê xwe de bihewînim. Neh sal in nava min vala ye, bêyî te ye. Valahiya nava xwe bi hesreta te tijî dikim. Lê dil, çi bikim valahiya te tijî nabe. Ne tu evîn dikarin cihê te dagirin, ne tu hêz û qewetên îlahî, ne jî tu kerb û kîn. Kerb û kîna min bi qasî çiyayê qafê mezin e, lê dîsa jî danagire valahiya te.

Nizanim dilek çawa dikare neh salan di çarmixê de be. Di nava bayê girava heram de mîxên li dilê min hatine çikandin jengargirtî bûn. Lê dil li ber xwe dide. Dil ji bo evînê xwe hildawêje. Hovên neviyên ecûc û mecûcan li şûna melhema birînan jehra mirovkuj li birînên dil didin. Lê evîna dil jehrkuj e. Ne hovîtî, ne jî jehr nikare agirê evîna dil vemirîne.

Erê giravê, ev neh sal in dilê min di nava te de hatiye mîxdan. Lê bextê te me tu li dilê min xayîntî neke. Dilê min careke din li min vegerîne. Erê giravê rê bide min ez carekê bi tenê jî be dilê xwe bibînim. Bibînim ka ew çi hêza îlahiye ku ev neh sal in di çarmixê de evîna xwe diparêze. Rê bide min carekê bi tenê ez wî bi çavên xwe bibînim. Giravê heke ku tu rê bidî ez ê xwe bikim masiyek û xwe berdim ber pêlên ava te. Ez ê ji niva avê bi deh werîsan serê xwe rakim ku li nava çar dîwarên hesin de bibînim çarmixa dilê xwe. Ku nebû ez ê xwe bikim bayekî hênîk û bêyî ku pêlên deryaya te ji xewê rakim ez ê xwe bi ser dîwarên bêyom de berdim û hembêz bikim dilê xwe. Ku ew jî nebû dîsa tu rê bide min, ez ê xwe bikim teyrekî bi per û bask û ez ê deynim ser dîwarê dora çarmixa wî, ez ê sal û dewranan xwe nelivînim heta ku carekê çavê min li bejn û bala wî dikevin. Ku ev tev nebûn bila serê te bixwe gel qenciya te giravê, ez ê xwe bikim tayek barana rehmê û li asîmanan xwe berdim nava çar dîwaran û heta nerizînîm mîxan û bizmaran naverewyêm li asîmanan. Erê giravê bextê te me rê bide, êşa min giran e, dilê min ev neh sal in di çarmixê de bêxwedî û perîşan e giravê.

Ey dil, bi çarmixdayîna te ez bixwe hatime çarmixdan. Mejiyê min, ruha min û hebûna min hatine çarmixdan. Û ev neh sal in ruha min li te digere, teşiya mêjiyê min te dirêse… Êdî bes e dil, li min wegere hev dikare bêyî te bijî bedena min.

Ev navnîşana maîlê ji bo botên spaman hatiye parastin, ji bo hûn bibînin divê Javascripta we vekirî be

Bangek ji bo şaredar û karsazên xwedî wijdan

02-02-2008 08:40 Editor Published in Nivîskar, Qahir Bateyî

Wêjeya devkî di jiyana gelan de roleke mezin dilîze. Her miletek xwedî wêjeyeke devkî ya giran buha ye. Wêjeya devkî ya gelek miletan ji ya gelekan dewlemendtir e. Lê mirov dikare bibêje ku her miletek xwedî wêjeya devkî ye. Li gorî her miletekî wêjeya wî li cem wî bi qedr û qîmet e. Şiklê jiyana miletekî di wêjeya wî ya devkî de veşartiye. Lê mirov nikare bibêje her miletekî girîngiya wêjeya xwe ya devkî zaniye û li gorî girîngiya wê qedr û qîmet dayê. Miletên ku qedrê wê zanîne bi sedan salan berê wêjeya xwe ya devkî berhev kirine, ew nivîsandine, wêjeya wan a nivîskî jî li ser wêjeya devkî pêşketiye. Ew milet îro jî miletên pêşketî ne. Ji miletên ku (belkî jî tekane milet e) girîngiya wêjeya xwe ya devkî nezaniye, qedr û qîmeta wê negirtiye miletê kurd e. Gelê kurd hê jî wêjeya xwe ya devkî berhev nekiriye. Dibe ku îmkan û derfetên kurdan zêde çênebûbin. Ev rastiyek e. Lê mixabin dema ku îmkan û derfetên wan çêbûne jî ev yek nekirine. Ji ber vê yekê ez ji îmkan û derfetan bêtir bi feraset û zanînê ve girêdidim. Di salên 60-80’yan de şoreşgerên kurd diketin pey bê ka Lenîn li Moskovayê çi kiriye, ka Mao li Çînê, Fîdel Kastro li Kubayê çi kiriye... Li ser van yekan gelek serê xwe diêşandin. Lê belê li ser girîngiya ziman, li ser wêjeya devkî û çanda kurdî serê xwe nediêşandin. Îro jî heman tişt e. Heke ku yek rabe bibêje îro îmkan û derfetên kurdan nîn in ku wêjeya xwe ya devkî berhev bikin, ez ê bibêjim ev yek dereweke bi qasî çiyayekî mezin e. Îro hem di warê kadroyan de hem jî di warê derfetên aborî de îmkan hene ku kurd wêjeya xwe ya devkî berhev bikin. Mesele ne îmkan û derfet in, mesele feraset û zanebûn e. Mesele nîşandayîna qedr û qîmeta wêjeya devkî ye. Dema ku di ferasetê de ev yek nebe, zanebûna girîngiya wêjeya devkî nebe, çiqas îmkan û derfet hebin jî nayê berhevkirin. Îro bêşansiyeke gelê kurd a mezin heye. Yên ku zanebûna vê yekê de ne û dixwazin wêjeya kurdî ya devkî berhev bikin, yanî ji mirinê rizgar bikin bê îmkan û derfet in. Îmkan û derfet di destê wan de nîn in. Yên ku îmkan û derfet di destê wan de ne jî di hişê wan de berhevkirina wêjeya kurdî ya devkî, girîngî û qedr û qîmeta wê nîn e. Ji ber vê yekê îro her kalekî çîrokbêj, her dengbêjek dema ku dimire bi xwe re gencîneyeke wêjeya kurdî ya devkî dibe gorê. Îro 56 şaredariyên kurdan hene. Yê ku bibêje şaredariyên kurd nikarin piştgiriya vî karî bikin rast nabêje. Şaredariyên kurd dikarin hem bi îmkanên xwe hem jî bi projeyan piştgiriya vî karî bikin. Lê belê nakin. Sedem jî ew e ku ne xwedî vê ferasetê ne, ne jî xwedî vê zanebûnê ne. Em ê bêjin karsazên kurd piştgirî nakin, di feraseta wan de tiştekî wisa nîn e, zanebûna vî karî de nîn in, lê gelo mirov ji bo şaredarên kurd çi bibêje?! Ew çima piştgiriya vî karî nakin!?

Me wekî Komeleya Parastin û Pêşvebirina Zimanê Kurdî ya Şaxa Wanê (KURDÎ DER) şeş-heft meh berî niha ji bo berhevkirina wêjeya kurdî ya devkî projeyek amade kir. Çend mehan em li dû vê projeyê bûn, ji karsazên kurdan bigire heta şaredariyan, ji hikûmeta Herêma Federal a Kurdistanê bigre heta nizanim ku derê cih nema me serî lê neda. Lê mixabin tevî ku yek-du cihan soz jî dabûn, lê belê heta îro kesekî sozên xwe pêk neanîn. Em anîn û birin. Herî dawî karsazekî tirk beşeke projeyê destek kir. Lê beşeke biçûk. Bi vê alîkariyê re îmkaneke biçûk jî be, ket destê me ku em vî karî bikin. Me ev xebata berhevkirina wêjeya kurdî ku ji dengbêj, çîrokbêj û govendên herêmê, yanî çîrok, stranên herêmê, govendên herêmê, dîsa gotinên pêşiyan, biwej, werhasil hemû wêjeya devkî di nav de me li Colemêrg û navçeyên wê da destpêkirin. Di projeya me de bi 75 dengbêj û çîrokbêjan re 300 saet qeyd hebû. Lê dema ku me demekê ev xebat meşand me dît ku hejmara dengbêj û çîrokbêjên me dê gelek zêdetir bibe, her wiha 300 saet qeyda me dê herî kêm bibe 600-700 saet. Dibe ku gelek zêdetir jî bibe. Jixwe nîşaneyên vê yekê jî hene. Me li gundekî çîrokên çîrokbêjekî qeyd kirin. Sê-çar rojan me qeyd kirin, paşî behsa çîrokekê kir. Navê çîroka wî “Elif û Leyla” ye. Ev çîrok 366 taye, yanî 366 çîrok e. Her şevekê tayek, yanî beşek hatiye gotin. Her şevekê beşa “Jina xirab” şevekê jî ya “Jina baş” hatiye gotin. Heman çîrokbêj dîsa 40 çîrokên Rustem dibêje. Ji bilî van bi sedan çîrokên din. Dîsa dengbêjekî li gundekî (piraniya gundiyan dengbêj in) behsa 600 stranan yên gundê wî bixwe dikir. Me 60 stran jê qeyd kirin ku her 60 jî yên gundê wî bixwe bûn û li dereke din nayên gotin. Û gelek mînakên din.

Îcar dema ku em li van yekan dinêrin em dibînin ku 300 saet qeyda ku me plan kiriye dê bibe du qat û sê qat.

Me heta niha ev xebat heta astekê aniye. Ev xebata me berdewam e. Lê belê bi îmkanên ku me bi dest xistine ev xebat naçe serî. Yanî li gorî ku em dixwazin dê pêk neyê. Ji ber vê yekê, di serî de şaredarên kurd, em bang li hemû karsazên xwedî wijdan û hezkiriyên wêje, ziman û çanda kurdî dikin da ku piştgiriya me bikin. Zimanê me, wêjeya me ya devkî gelek dewlemend e, ew gencîneyeke ji bo me, bila ew dewlendî, ew gencîneya me winda nebe. Werin em dest bidin destê hev û vê gencîneya xwe ji mirinê rizgar bikin. Bêguman her kesek dikare li gorî îmkanên xwe alîkariyekê bike. Standina sed kasetên kamerayê jî dike sed saet qeyd, yanî sedan çîrok û stranan ji mirinê xilas dike. Baş bizanibin ku alîkariyeke herî biçûk gencîneyeke herî mezin diparêze.

Ev navnîşana maîlê ji bo botên spaman hatiye parastin, ji bo hûn bibînin divê Javascripta we vekirî be