Mal Mem Mīrxan Modela Fransayź

Modela Fransayź

 
Li ser Žaredarî û rêvebirina žaredariyan çawa îro nîqaž têne kirin, sibêroj jî wê ev nîqaž bidomin. Lê kurd divê ji modelan modelekê bingeh bigirin û li gor wê žaredariyan birêve bibin. Daxwaz zelal bibin. Niha navê wê zelaliyê Xweseriya Demokratîk hatiye danîn. Em ji nirxandin û çavdêriyên “Konferansa Çareseriya Pirsgirêka Kurd(istanê) û Demokrasîyê” hîn dibin ku ev Model dižibe Modela Fransayê.

Gelo Modela Fransayê ya Rêveberiyên Heremî çiye, çawa ye?

Li piraniya welatên dinê rêveberiyên heremî bi qanûnan hatine avakirin. Avabûna wan li gor pêžketina demokrasiya wî welatî, li gor pergala siyasî û li gor derfetên aboriyê diguherin. Ji vana a herî balkêž Fransa ye. Komin ku bingeha rêveberiyên herêmiya Fransayê ne, di 1884’an de bi qanûnekê hatine avakirin. Li Fransayê hejmara van kominan di 1993’an de 36 hezar û 551 e. Kominên nifûsa wan di bin 2000’î re ne tên ba hev û “kominên žirîk” ava dikin. Di 1990’î de ji 36 hezaran zêdetir belediye, ji 100 zêdetir belediyên bajaran, 26 Heremên Rêveberiyê, 9 jî Žaredariyên Mezin hene. Bajarê herî mezin û paytexta Fransayê; Parîs bi zagonek taybet tê birêvebirin. Li Fransayê 3 cûreyên birêvebirinê hene. 1. Birêvebirina Heremî, 2.Birêvebirina Bajararan, 3. Komin

Li Fransayê heta 1982’an weke Rêvebiriya Tirkiyê, Walî ji aliyê hukumatê ve dihatin tayînkirin. Li gel Walî, Meclîsa Bajêr, Žaredar jî weke karmenekî di bin deshilatiya walî de dižixule. Lê belê di Adara 1982’an de zagonek nû derdikeve û hemû peywirên walî didin Serokê Meclîsa Bajêr. Bajarên din ên mezin jî di bin sîwana Herêman (region) de tînin ba hev û endamên meclîsa herêmê ji gelên li wan bajaran dijîn rasterast hildibijêrin. Serokê Herêmê ji nav meclîsê ji bo 3 salan tê hilbijartin. Serokê Herêmê di heman demê de serokê siyaset a heremê ye. Di Meclîsa Heremê de waliyek ku rasterast bi serokwezîr ve girêdayî ye û jê re waliyê “General Delegue” jî tê gotin û 28 endamên meclîsê hene. Waliyê bajêr tenê dikare “ka karê ku žaredarî dike li gor qanûnê ye an na” binihêre. Lêpirsînên derheqê žaredar de vedike neçar e di 30 rojan de bi dawî bike.

Li Fransayê ji derveyî ewlekariyê hemû peywirên dinê bajêr žarederî bi cîh tînin. Avakirina dibistanan, perwerdehî û perwerdehiya pîžeyî, tenduristî û hemû karên bi wê ve girêdayî ji hêla rêvebiriyên herêmî ve tên birêvebirin.

Di vir de pirsa herî girîng ‘Xweseriya Demokratîk û Modela Fransayê li ku derê digihîjin hev’ e. Heremên Fransayê bi butçeya xwe, bi serokê Meclîsê ,bi temsîla serokê heremê gelek dižibe Modela Xweseriya Demokratîk. Serokê Heremê weke Serokwezîrê herêmê ye. Ne weke žaredarên me yên niha karmendê dewletê ye, Serokê Heremê afirînerê siyasetê ye. Bac û birêvebirina butçeya herêmê di destê Meclîsa herêmê de ye.

Em çi dixwazin?

Qet ne wek Leyla Zana dibêje bila 7 Eyalet bin, qet ne wek Hatip Dicle jî ku dibêje bila 25 herêm, ji kurdan re kirasekî (statuyek) nû lazim e. Di vê statûyê de divê wek Fransayê butçe di Rêveberiyên Herêmî de be. Baca ku li Herêman tê berhevkirin li welatiyê wê Heremê bê xerckirin. Li Fransayê li derveyî Korsîkayî li Kurdistana Xweser divê perwerdehiya kurdî bi destê rêveberiyên herêmî de be.

Tižta herî girîng ku me ji Herêm (Recion)a Fransayê diqetîne; di herêmên kurdan de divê reng, al, sirûd û çanda kurdan azad be û bi destê rêveberiyên herêmî bêne pêžxistin.

Tižtên din tenê teferuat in.

Ev navnīžana maīlź ji bo botźn spaman hatiye parastin, ji bo hūn bibīnin divź Javascripta we vekirī be

Users' Comments (0)

Only registered users can comment an article. Please login or register.

No comment posted

Jźr; A beriya wź		A pižtī wź jor;