(…) Hem hetê holeya ke Alfred Nobelî însanan rê kerda hem zî hetê xirabeya ke wi bîyo sebeb ser o heta inkey zaf çî vacîyo. Alfred Nobelî wêþtîyen ke îcadê yi û qandê awanîy bîyerû xebet nayîþ. Labelê, badî yi bi çimanê xo zî dî ke îcadê yi çi netîceyan danî.
Eyê ra wicdanê yi qet nêkerdîyen. Eslê xo de Alfred Nobel bi xo merdimko insanheskerdox (humanîst) û pasîfîst bi, yanî qarþî herban bi û paþtgîrîya eþtey kerdîyen. Alfred Nobel meseley aþtey Eu problemanê cematkî re nizdî ra eleqedar bi. Wextê xo de waharê fikranê radîkalan bi. In heta, Bertan von Suttnera ke çend serrî sekretera yi û badî zî embaza yi bî, Slfred Nobelî ser o zaf tesîr kerdû. Alfred Nobel, eþiqê na cinîya awusturyayic bi. Berta, qarþî herban û sîlehan vicîyen. Yew kitabê xo (Sîlehan Caverdîyen) de aye Asfred Nobel zî krîtîk kerdîyen. Dayîþê “Xelata Aþtey” de tesîrê Berta von Srttner xeylek bîyo. Meclîsê Norweçî, Xelata Aþtey a Nobelî ya serra 1905 in, dê Berta Von Suttnerî. Seke wendoxi zûnî heta 1905 Swêd û Noreç pîya bî, “yewî” (union) mîyonî înan de dewûm kerdîyen. Labelê bênatey wirdî welatan de problemî û munaqeþeyê girdî (girsî) estbî.
Alfred Nobel însanko çendhetin û jîhat bi. Wi tinya îlmanê pozitîfanser o nêxebitîyo, herçiqas baykê ci qarþî bi zî, yi edebîyat ra heskerdîyen û bi xo zî þîîrî niþtên. Hama 17 serre bi panc zûnî (ziwanî) zanên û eþkêni pê in zûnûn a binisû; sey swêdkî, rûskî, îngilîzkî, Fanskî û Almankî. Hama wexto ke heþtês serre bi îngilîzkî ya þîîrî niþtên. Wendiþ û kîtaban ra zaf hes kerdîyen, çend firset dîn ehend wendîyen û niþtîyên. Kitabxaneyê yi zaf gird û zengîn bi. Alfred Nobel vatîyen: “Yew munzewîyo bê murekkeb û kîtaban, merdimkomerde yo, verî ke bimirû.”
Alfred Nobel çi rey nêzewicîya û qicî (gedê ) yi zî çinîbî. Tim xo tinya hîss kerdîyen, terseyn ke wextê mergê xo de zî tinya bmanû. Raþta zî otir bi, wexto ke merd bîye xizmetkaranê ci çew (çi kes ) het de çinîye bi. Alfred Nobel çiqas zengîn bi ehend zî tinya bi.
Wesîyetnameyê Alfred Nobelî
Alfred Nobelî 27’ê aþma teþrîn 1985 de Parîs de wesîyetnameyê xo niþt û 10 ê aþma kanûne 1896 de, bajaranê Îtalya San Remo de duyayê xo bedelnê. Wesîyetnameyê yi guere, ganî (gereki) nameyê yi ser o yew weqif ruenîyû û qezencê yi her serr sey yew xelat kesanê ke fîzîk, kîmya, tibb, edebîyat û aþtey (aþitî) ser o xebat kenî rê bîyerû dayîþ. Serwetê Nobelî o neqdî 1897 de 33 mîlyon kronê Swêdî bi. Demoyo ke eþkera bi, wesîyetname û serwetê Alfred Nobelî, hem mîyonê merdimanê yi û hem zî Swêd û welatanê bînan de zaf ame munaqeþekerdiþ. Swêd û welatanê bînan de ke þîrketê Nobelî tede bî, mal û milkê Nobelî ser o tehqîqatko derg bi. Serwetê Nobelî ra yew mîqtarko zaf dîya warisanê ci. Mîqdaro ke kewt destê weqfa Nobelî 27 716 243 kronî bi.
Wesiyetnameyê Alfred Nobelî zaf kilm û. Ez wazena ke in wesîyetnameyî tîya de binisî.
“Heme serwetê mino ke mûnenû ûna yenû teserrufkerdiþ: sermayeyo ke hetê wekîlanê min a bestîyo kaxitanê ercîyayeyan a, pê yew weqif virazîyena, karo (qezenco) ke tira yenû her ser ê kesanê ke serra vîyertey de faydeyo en gird resno însanetey yin rê sey xelat yenû vilakerdiþ. Kar benû panc barê seyyewbînan (têdust), senî ke cêr de nusîyayû otir yenû barkerdiþ: yew bar ê kesê ke sahayê kîmya de keþîfo yan zî raverberdiþo en muhîm viraþtû: yew bar ê kesê ke sehayê fîzyoloji yan Zi tibbî de keþîfo en muhîm viraþtû; yew bar ê kesê ke sehayê edebîyatîde mukemmel yew tar a karo en þahane ardû werte û yew bar ê kesê ke qey birareyê (semedê birayîya) þaran (gelan) û lexwkerdiþê yan zî kêmkerdiþ ordîyanê daimiyan û viraþtiþ û îdarekerdiþê kongreyanê aþtey a en zaf yan zî en hol xebat kerda rê ya. Xelata fizîk û kîmya hetê Akademîyê Ýmlan ê Swêdî, xelata karê psîkolojî û tibbî hetê Enstîtuyê Karolînska yê Stoholmî, a edbîyatî hetê Akademîyê panckesan ra ke terefê Meclîsê Norweçî ya tesbît benû, yena dayîþ. Waþtiþê min o eþkera ew û ke wexto ke xelat yena dayîþ nîjadê namzedan guere nêrû hereketkerdiþ, labelê eksê ci keso ke heq bikû eke xelat bigîrû, benû ke in kes Îskandînavyayic bû yan zî nêbû.”
Ev navnîþana maîlê ji bo botên spaman hatiye parastin, ji bo hûn bibînin divê Javascripta we vekirî be
This entry was posted on 21-12-2007 08:14. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. This article was favoured 27 time. You can leave a comment.
Last update on 21-12-2007 08:14 Views: 390
Users' Comments (0)
Average user rating (0 vote)
Only registered users can comment an article. Please login or register.
Îrfan Babaoglu 
(0 vote)
Views: 390