Alfred Nobel û Xelata Nobelî ya Edebiyatî -I-

Wefat kerdene nuþtoxê gird Mehmed Uzun sero jew aþmî ravêrd. Eno mengî miyande zaf roþnvîr û nuþtoxî Mehemed sero gere rojnamedi, gere zî malperan sero nuþt. Ney nuþtenan sero ez wazena badi vindera. Mengên tepiya xelata Nobelî ya edebiyatî esto. Zey her serre emser zî eno xelat odi bêro dayen. Mehmed Uzun zî gorey min û gorey þarê Kurd eno xelatî heq kerdo. Eno raþtî birêz Þerafeddîn Elçî wexta merasima cenazeyê Mehmed di ardê ziwanî ser.

“- Zur, guneyo en gird o-

- Merdimo raþt qarþî zurkerî zaf gerangî mexlub o.- Alfred Nobel

Xelata gird û qîmetin

1901 ra pey her serr 10ê aþma (menga) qanûn de Xelata Nobelî yena dayîþ. Her serr 10ê naaþmi de mîlyonan a merdim verê xo dano hetê Swêdî ya û gueþ nanû xeberan ser û pero bîn a nizdîyê yew mîlyar însanî televîzyonan de merasîmo ke Stokholm de semedê Xelata Nobelî ya virazîyenû sêr kenî. Dunya de xelata en muhîm, en qîmetin û en gird Xelata Nobelî ya. Xeleta Nobelî hem hetê maddî hem zî hetê manevî û hunerî ya zaf muhîm a. Nuþtox û þaîrê her welatî semedê na xelat a hama vaci ke gan danî. Hîmdarê na xelat Alfred Nobel o û xelat nameyê xo hîmdarê xora gena.

Alfred Nobel

Alfred Bernhard Nobel lacê Immanuel Nobelî û Adrietta Nobel (Ahsell) o. Aîleya Nobelî, aîleyake hera ya û Nobelan zaf çî newê îcad kerdî. Baykê (bawkê) Alfred Nobeli, Ýmmanuel Nobel bi wo zî alimko gird û îcadkar bi. Immanuel Nobel muhendîs bi, yi Stokholm de zaf pirdî, bînayî û awanîyê bînî viraþtî. Immanuel Nobel, wayirê çar lacan bi.

Alfred Nobel 21ê oktobr 1833 Stokholm de ûme dunya. Serra ke Alfred deykê (dayka) xo ra bi, pî yi ci îflas kerd. Immanuel Alfred 1837 de mecbur mend þi Rûsya. Debara aîleya Nobelî zaf xirab þî. Adrietta torê panc qicanê (gedanê) xo ya, Stokholm de zaf feqîrey û ezîyet dî. Alfred Nobelî, qicey xo de yew deme kuçanê Stokholmi de kibrîtî bîle rutîyen. Immanuel Alfredî badî çend seran a Rusya de gureyê wo vist rahar û xeylek bi zengîn. Yi, Çarê Rusya û wezirê pawitiþî yê o wexti semedê îmalkerdiþê taynî sîlehan a îqna kerdi. Immanuel Alfredi 1842 de aîleya xo zî berd Rusya. Lacê yi, Alfred Nobel, Petersburg de resa, palîkayê (fabrîkaya) pî xo de dest bi xebata îlmî û teknîkî kerd. Alfred Nobel, Petersburg de nitroglycerin (nîtroglîserîn) ser o xeylek xebitîya. Heto bîn a yi zaf cayan de û çend alimanê namdaran het teshîl dî. Yew deme Fransa, DYA (Dewletê Yewbîyayey ê Amerika), Îngilîstan û Almanya de wend. Fransa ra, bîlhessa Parîs ra zaf heskerdîyen. Wi, sewbîna welatan û cayan zî geyra û tede mend. Yew vateyê yi yo meþhur estû, vûnû: “Keyê mi cayo ke gureyê min o, û ez her ca de gureyena.” DYA de Alfred Nobelî û John Ericssonî yewbîn dî û zaf çîyan ser o pîya qiseykerdî. 1864 de Stokholm de laboratuwarê Alfred Nobelî de yew qeza bi, torî birayê yi yê qic Emil Nobelî, in hedîse de panc kesî merdî. Labelê Alfred Nobel xebatê xo ra qet tepya nêmend. Peynî de Alfred Nobelî dînamît (dynamite) îcad kerd. 1867 de Alfred Nobelî patentê înamîtî girot. In munasebet a nameyê Nobeli dunya de zaf bi meþhur. Wexto ke duyayê xo bedelney Alfred Nobel waharê(wayirê) 355 patentan bi. Hema weþîyê xo de dunya de 20 welatan û 90 cayan de fabrîkayê Alfred Nobeli estibî.

Xêr û gunê tîyemîyon de yê

Heto bîn a, nameyê Nobeli herb (ceng) û xirabkerdiþî ser o zî zaf bi meþhur. Çike Nobelî teknîkê viraþtiþê sîlehê raver berd, sey topanê mesafeyê dergî û roketan, taynî sîlehê newê îcad kerdî; dînamît (ke îcadî yi yo en gird o ) herban de ûme xebetnayîþ. Patentê roketan badî (bacî) kot fîrmayê Almanya Kruppî dest. Bombeyê ke Almanya Herbê Dunya yê Diyin de xebetnê in patent ra virazîye. Fîrmayanê ke Adolf Hitler ard îxtîdar û paþt dey faþîzmî ra yew zî fîrma Kruppî bî. (Odi dom bikerê)

Ev navnîþana maîlê ji bo botên spaman hatiye parastin, ji bo hûn bibînin divê Javascripta we vekirî be

09-11-2007 07:40 Editor Published in Nivîskar, Îrfan Babaoglu

This entry was posted on 09-11-2007 07:40. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. This article was favoured 27 time. You can leave a comment. Last update on 09-11-2007 07:40
Views: 444    

Users' Comments (0)

Average user rating    (0 vote)

No comment posted