Mal Burhan Erdem Piraniya ûlemayan destûr dane

Piraniya ûlemayan destûr dane

 
Pîrozbahiyên di Newroza 2008’an de hêzên ewlekariya dewletê gelek zarokên kurd girtin, derb lêxistin, milen wan þkandin û gulebaran kirin. Bi rasti dema mejûya nijadperestan hat bira min, bûyer gelek li min xerib nehat. Di dîroka Osmaniyan de kuþtina zarokan rewa bû û bona wê çendê ûlemayan jî destûr dabûn.

Nîjadperestên komarê gelek komarê gelek kevneþopiyên imparatoriyê ji xwe re kirine dîtinên bingehîn û îro jî bermayê wê hovîtiyê cih cih didin domandin. Kêmasiyekê kurdan jî ew e ku ne dîroka xwe, ne jî ya neyarên xwe ya rasteqîn baþ nizanin û ji ber vê yekê kuþtina zarokan jî tiþtekî sosret dibînin. Di damezirandina komarê de kadroyên ku rêveberiya dewletê bikin kêm bûn. Gelek fêlbaz û hilebazên Babialiyê Enqereyê civiyan û rayedariya komarê jî xistin destê xwe. Þûrê wan yê serdema Îttîhat û Terakiyê yê ku bi bîr û baweriyên nijadperestiyê ve hatî hisankirin hêj kuh bû.

Di destpêka komarê de ew þûrê bo qirkirna gelên bindest yên anatoliyayî roj bi roj bêhtir hate tûjkirin. Têkçûnên di serhildanan de serê hezaran mêr, jin û zarokên kurdan pê hate birîn.

Avakirina împaratoriyê bi kuþtina mam, bira û pismaman ve hate destpêkirin. Ewil damezirînerê împaratoriyê Osman begê apê xwe Dundar beg bi tîra xwe ve kuþt. Sultan Mûradê 1’emin birayên xwe Xelîl, Îbrahîm û kurê xwe Sevci Begê berê çavên wan bi hesinê sîncirandî ve kor kirin û paþre jî kuþtin. Fatîh Siltan Mehmed di serdema desthilatdariya xwe de bo selametiya saltanatê zagona kuþtina þehzada da derxistin û ev destûra bingehîn Þêxul Îslam jî da mohrkirin: “Her kesê saltanat jê re bûye nesîb, bo nîzama alemê qetilkirina birayên wî minasib e, piraniya ûlemayan destûr dane.”(1) Li gori agahdariya xendiqandin kevneþopiyekî moxol a bû.Jiber pirozbahiya xanedanê diviya kuþtina mirovên pîroz de xwîn ne bihata rijandin û ew bi kemendê vê bihatana gewîcî kirin. Fatîh sultanê 20 saliya xwe de cara sêyemin buyî padiþah, pêþiyê bira xwe Ehmed yê ku hêj du salî ani Edirneyê û da xendiqandin.Ehmed dergûþê de þîrê dayika xwe dixwar. Mûradê Duyemîn birayê xwe yê 13 salî Mistefa Bursayê binê dara hejîrê da gewici kirin. Mehmedê Yekemîn du birayên xwe þehzade Îsa û Mûsa Çelebî jî birayê xwe Silêman Çelebî dane kuþtin. Kurê Fatîh Siltan Mehmed Beyazîd, birayê xwe yê ku revî çûyî ba Papa Alexandrê Borgîa Cem, bi jehrdanê ve da kuþtin.Yawûz Selîm dema çûyî bursayê berê du birazayên xwe Mehemed û Osman dane xendiqandin. Paþre jî birayên xwe Ehmed û Korkut. Kanûnî Siltan Silêmanê Mûhteþem dema kurê xwe þehzade Mistefa xivetê de dayî xendiqandin, wî jî piþt perdeyê de temaþa dikir. Ji bilî wê hovîtiyê Kanûnî þeþ neviyên xwe jî dane kuþtin. Hîn jî ew ber hembêza dayikên xwe bûn. Di dagirkirina Rodosê de kurê apê xwe yê mezin Cem û neviyê wî jî radestî kemenda celada kirin.

Êdî dor hatibû kuþtina neviyan. Bo têkçuna desthilatdariyê nevî jî talûke dihatin dîtin. Fatîh ew rê jî dabû girtin. “Fatîh Siltan Mehemed du neviyên xwe, yek kurê Beyazîd, yê din jî kurê Cem li ba xwe rehîn girtibûn. Ger kurên wî pêþberî wî serhildan bikirina da wî jî li hemberê wê dê neviyên xwe yên rehîn girtî bidana.kuþtin”(2)

Rekora kuþtina birayan ya padiþah Mehemedê Sêyemîn e. Wî jî ji bili xendiqandina 19 birayên xwe, heft cariyeyên ji þehzadên birayên wî hamile mayî jî avêtin deryayê. Kurê xwe þehzade Mehmûdê 16 salî jî avetê ber piyên celada.Mûradê Sêyemin. Çawa çû ser textê saltanatê, pênc birayên xwe dane fetisandin. Mûradê Çaremîn beriya biçe cenga Rewanê birayên xwe þehzade Beyazîd û Sileyman, çûyîna cenga Bexdayê jî þehzade Qasim bi xendiqandinê ve jî holê rakirin. Hejmara þehzadeyên ji aliyê birayên wan ve hatî xendiqandin 137 in. Me li jor tenê behsa çend kesan kir.

Her wiha di Newroza îsal de rûyê nijadperestiyê yê genetîk derkete pêþ. Hêzên ewlekariyê bi vê bîr û baweriya ve hatine perwerdekirin.Dijwariya êriþan wê dide ber çavan. Kurd divê vê rastiyê bibînin. Ji Meþrûiyeta Yekemîn vir ve di nav serdestan de hestên nijadperestiye zêde xurt bûne û em dikarin bibêjin ku komkujiya kurdan jî di rojevê de ye. Rengê êriþên ser girseyê elametên ber bi xêrê nîn in. Kurd divê vê rastiyê bibînin û tifaqa xwe xurt bikin.

Çavkanî:

1-2 Çetîn Altan, rûpelê dîrokê yê veþartî, rûpel 186-189

Users' Comments (0)

Only registered users can comment an article. Please login or register.

No comment posted

Jêr; A beriya wê		A piþtî wê jor;