Mal Burhan Erdem Çavên deran xweliya seran

Çavên deran xweliya seran

 
Beþek nanê fransizan hebûye jê re gotine “baget”. Wekî nanê me yê loþ dirêj û fireh bûye. Þêwirmendekî Napolyon di civînekê de nanekî baget xistiye destê xwe û ji hevalên xwe yên efserên erkanê re gotiye: “Her wekî hûn dibînin heta ev nan neyê parçekirin nayê xwarin. Divê em jî dijminê xwe mîna vî nanî pêþiyê parçe parçe bikin û piþtre wî bixwin.” Siyaseta serdestan a bi vî rengî bêbext û berhema mêtingehiyê; cîhanê herî zêde li ser gelê kurd hate ceribandin û meþandin. Gelê kurd di sedsala 16’an de bû du kerî. Piþtî cenga Cîhanê ya 1’emîn jî hejmara parçeyên xakê wan bûne çar. Her wiha nanê wan ê loþ, mezin û gewîgir bibû parî û ketibû bin didanên gurên dev bixwîn. Îro jî sedemê bindestiya kurdan a herî mezin parvekirina wan a bi lewnekî bextreþ û hovane ye.

Parvekirin di bedena bindestan de birînên kûr vedike. Erdnîgariya kurdan di heman demê de wekî serê çaryanekê bû. Dîroka 2500 salan þûnde kedxwerên rojavayî û rojhilatî hespên xwe li ser sînga ve di meydanê de rakirin cirîdê û bezandin. Gelek caran çiyayên wan ên serhildayî, zozanên bilind û bala, geliyên kûr û teng rê nedida arteþên dagirkeran. Hêzên ku bi hezaran leþkeran ve pêkhatî, her wekî derbasbûna mêvanekê ku derdorên giravekê re bibore, li kêleka wê dihatin û diçûn. Domdar ne dikarîn bikevin nav dil û hinavên xaka kurdan. Hespên wan dibetilîn û windabûnên wan yên leþkerî jî zêde dibûn.

Asêtiya erdnigariyê rêz û risteke civakî ya xwe serê xwe dabû afirandin. Lewnê civaka kurdan a berhema axê; çaxê pêþiyê lewnê “eþaîrên azad,” çaxên paþê ên “mîna mîrekên serbixwe” jiyana xwe didane domandin. Ew rewþa belav ji bo împaratoriyên herêmê yên talanker riya bindestkirin, xwarin û dahûrandinê fireh dikir. Êdî wekî þêwirmendê Napolyonî jî anî ziman her eþaîreke azad, her mîrekî serbixwe bibû pariyek. Hin jî wan pariyan bibûne xwarina þaha, hin jî ya padiþahan. Keda wan a salê jî mîna herikîna rûbarê Dîcle û Firatê ber bi xaka ereban a pîroz ve diçû. Fermanrewanên kurdan dest ji dijminahiya biyaniyan berda bûn û bibûne neyarên hevdu. Bo mîrekên Botan serkeftina herî mezin ew bû ku keleha Colemêrgê dagir bikin, da ku eþaîrên Hekariya rûreþiya wê têkçûnê ji bîr nekin, dergeha kelatê yê hesin barkin, bibin navenda rayedariya xwe Cizîrê.

Bo mîrê Hekariyan ji rûmeta giran ew bû ku piþtî tevkujiyekê ya li herêma Behdînan, ew kurkê xwe heft salan serê geliyê Muzûrka çiqe darekê ve bide helawistin. Ew neyariya navxwe de ji bo hemî mîreken kurdan ên cîranên hevdu derbasdar bû. Wan pêþeroja desthilatdariyên xwe di kûrbûna wan nakokiya de didîtin. Di nav rûpelên dîrokê de baþ tê dîtin ku piþtî ereb, faris û osmanî di Rojhilata Navîn de bûyî xwedî dewlet; tu gel qasî kurdan neyariya hev nekiriye û mêrên hev nekuþtine. Ji ber ku destê sê xwînxweran bi hev re dirêj bûye nav warê xiyaneta xwecihiyan. Derziya destê sê xwînmêjan a mêtingehiyê; ya ku heman demê di nava wê de avxwîna bawêriyên olî ya nivandinên zêde, bedena kurdên bawêrmendên heman olî lawaz kir. Kurdên berê xwe zivirandî dijminiya hev gelek ziyan dîtin û yekitiya wan a neteweyî paþ ket. Bo wê çendê ji dijberên wan re nifrîna wan a herî nebaþ ev e: “Xwebixweyîtî bikeve nav we de.”

Mixabin îro jî xîroþme kirin û tehdeyiyên dijminên biyanî ve þerê birakujiyê ber dergehê kurdan dîsa dûrneketiye û di rojevê de ye. Pêwîst e pêþiyê vê nexweþiya dîrokî re riyek bê dîtin. Divê êdî bingeh dijî rêveberên têne lîstika kedxweran û daxwaza þerê birakûjiyê dikin dengê xwe bêhtir bilind bikin. Wî nanê ji aliyê serdestan ve hatî parvekirin bikin yek ker. Dema nanê wan hate ser rewþa xwe ya berê, êdî xweþ xweþ di gewriya înkarkeran de naçe xwar. Daqurtandina wî pariyê hiþk û mezin ve hem dê didanên wan bên þikestin, hem jî dê bifetisin.

Di vî warî de erka herî mezin ketiye ser milê demokrat, zanyar, rewþenbîr û dîplomatên kurd. Di pêþberî vê xeletiyê de êdî bêdeng nemînin. Roj roja rûniþtinê nîn e. Ger dermanê vê jana kewnar li çîn û maçîna jî be, hewce ye bê peydakirin. Hindî ku ev birîne neyê rojdayîkirin, çavên kurdan ji rondikan ziwa nabin. Beriya her saziyekê divê rayedarên baþûr ser vê êþê rawestin û hin canbexþiya bikin. Na hejite wan ku ew baweriyê bidin nijadperestên va ye bi sedan sal in pêþeroj û mayîndetiya neteweyê xwe giredayî mirin û koledariya kurdan. Pêþiyên kurdan gotine: “Çavên deran, xweliya seran.”

Tu gel qasî kurdan komikên xweliyê nedîtine. Êdî bila pel û çirîskên azadiyê ne di nav xweliyê de, di nav agirê pir pêt guriya wî bilinde vegeþin.

Users' Comments (0)

Only registered users can comment an article. Please login or register.

No comment posted

Jêr; A beriya wê		A piþtî wê jor;