Mal Mal Hevpeyvîn 'Rûsyayê tehdît dikin'

'Rûsyayê tehdît dikin'

 
Pisporê navneteweyî Konstantîn Sîmînov ji bo projeya gaza xwezayî got:

Xewna Tirkiyeyê vemirî!

RAHMÎ YAGMUR

Cîhan wek neftê ji bo gaza xwezahî jî di nav têkoþîn û pêþbaziyeke dorfireh de ye. Ji ber ku Rûsya xwedî rezerva herî mezin a gaza xwezahiye ber bi hêza super diçe. Rûsya bi peymanên ku bêrê bi welatên Asya Navîn re çêkirine kontrola gaza xwezahî ya herêmê jî girtiye kontrolê. Di demên dawî de peymanên ku bi welatên Ewropaya Rojhilat re îmza kiriye jî raseriya xwe ya li ser riyên enerjiyê jî girtiye dest.

Serokê Fonda Ewlehiya Enerjiya Neteweyî ya Rûsyayê Konstantîn Sîmînov ji bo ANF’yê sedema têkçûna projeya enerjiyê ya Tirkiye û Ewropayê nirxand. Di nirxandinê de got ku sedema vê nerastiya projeyê ya li goî rastiya jiyanê ye. Sîmonov, da zanîn ku hesabê ku li ser rezervên Asya Navîn ya gazê hatine kirin pir xelet in. Ji ber vê jî ev proje nakeve meriyetê. Sîmînov got ku Ewropa bi projeya Tirkiye û Ewropayê dixwaze Rûsyayê bitirsîne. Ev gefxwarin nikare pêþî li desthilatiya Rûsyayê ya der barê enerjiyê de heye bigire. Rûsyayê ji ber tehdîda Tirkiyeyê ya ji bo tengavan ku pêþiya keþtiyên neftê digire û nahêle di tengava Stenbol û Çanekaleyê re dakevin Derya Spî riyên alternatîf afirandine. Sîmînov li ser mijarê çend pirsên ANF’ê bersivandin.

- Gelo bandora peymana ENÎ û Gazpromê li ser têkiliyên Rûsya û Ewropayê çiqas hene?

Bi vê peymanê riyeke nû vebû û gelek welat ji dewrê hatin derxistin. Tenê Bulgarîstan û Rûsya di vê peymanê de xwedî gotin in. Li vir hêza herî mezin Derya Reþ e. Bi riya Derya Reþ rê li ber enerjiya Rûsyayê vebû. Ji ber vê jî Pûtîn ev peyman îmze kir. Li gorî vê peymanê Bulgarîstan ji sedî 50 par distîne. Gaza vê xetê têra Ewropayê dike. Lê Ewropa muxalefeta vê dike. Rûsyayê bi vê projeyê li dijî muxalîfên xwe destê xwe xurt kir. Tirkiye û Ukrayna jî ji dewrê derketin.

- Rûsyayê di demên dawî de çima Tirkiye ji dewrê derxist?

Rast e Rûsyayê, Tirkiye ji nav projeyê derxist. Lê Tirkiyeyê bi helwesta xwe ya bêwate wisan kir. Di destpêkê de Tirkiye wek deriyekî dihat dîtin û heke dom bikira dê gaz di vê xetê re biçûya Ewropayê. Lê Tirkiyeyê di vî alî de helwesteke erênî nîþan neda. Ji ber vê jî Rûsyayê peymanên xwe di ser Bulgaristanê re çêkirin. Sedema vê jî hevkariya Tirkiyeyê ya bi Ewropa û Amerîkayê re ye. Tifaqan bandor li Tirkiyeyê kir û wê jî berê xwe da Asya Navîn.

-Gelo plana Tirkiyeyê ya Nabucco û Asya Navîn ji ber vê derket holê?

Teqez wisan e. Projeya Nabucco ji bo alternatîfa Bulgarîstanê derket holê. Li gorî vê projeyê dê gazên Asya Navîn di bin Derya Hazarê de bê Azerbaycan, Gurcistan, Tirkiye û here Ewropayê. Ev proje ya Rojava ye. Ji ber vê Tirkiyeyê piþta xwe da Rûsyayê. Dawiya vê reqabetê nîn e. Tirkiye dixwaze bi welatên herêmê wek Tirkmenistan, Ozbekistan û Kazakistanê re peymanan îmze bike. Lê beriya vê van welatan bi Rûsyayê re peyman îmze kirine. Bi vê hewldanê Tirkiye ji bo Rûsyayê êdî ne riyeke transît a neft û gazê ye.

- Pirsgirêka Xeta Îran û Tirkiyeyê ji ber çi ye.?

Gaza li vir a Tirkmenistanê ye. Derket holê ku têrê nake. Ev jî nîþan dide ku projeya Nubocco projeke razber e. Rezervên ku vê projeyê bikin þênber nîn in. Lê Rûsyayê vê zivistanê fedekarî kir û Tirkiye ji sermayê rizgar kir. Gelo dê Tirkiye bibext derkeve û dê vê fedekariyê fam bike? Ev dê siberojê bê dîtin.

- Nîqaþên global ên ji bo OPEC’a gazê dê çi encam bide?

OPEC’a gazê projeyeke mezin e. Gaz jî bi qasê neftê girîng e. Rûsya bi vê kontrola bihaya gazê dixe dest. Jixwe di cîhanê de ji sedî 60’ê rezerva gazê li Rûsyayê ye. Heke di vê sektorê de jî OPEK bê avakirin dê gotina Rûsyayê girantir bibe.

- Lêgerîna enerjiya Antarktîkayê dê bibe sedema nakokiyan?

Keþifên li Antarktîkayê didomin. Di vê mijarê de pêþbaziyeke global heye. Hê di keþifên destpêkê de di navbera hêzan de devjeniyek heye. Di navbera Amerîka, Kanada û Norveçê de nîqaþek heye. Rûsya dikare di vî warî de bi wan re doza maf bike. Lê di nav van de Rûsya ji hemûyan pirtir li wan deveran xwedî maf e. Ji ber vê çavkaniyên enerjiyê yên Antarktîkayê mijareke nû ye û li ser jî nîqaþên nû hene û dê derên jî.

Users' Comments (0)

Only registered users can comment an article. Please login or register.

No comment posted

Jêr; A beriya wê		A piþtî wê jor;