Mal Mal Civak-Jiyan Dûpiþk û xwekuþtin!

Dûpiþk û xwekuþtin!

 
AMSTERDAM / ANF - Di mîtolojiya Mezopotamyayê de têkiliya dûpiþk a bi agir re bûye mijara gelek çîrokan. Her wiha vê têkiliyê bi sedsalan bala mirovan kiþandiye. Li gorî baweriya di nava gel de dûpiþk di ezmûna xwe ya agir de dizane ku dê têk biçe, ji ber vê bi xwe vedide. Lê rastî ne wisa ye…

Lî cîhanê bi hezaran cureyên heywanên bi jehr hene. Piraniya van heywanan ne li cihên ku mirov lê dijîn in, bi taybetî li behrên bi ser okyanûnasan ve dijîn. Heywanên bi jehr û herî zêde êrîþî mirovan dikin dûpiþk û mar in.

Dûpiþk pêþî li Gilgamêþ girtibû

Li erdnîgariya Kurdistanê di nav cureyên heywanên bi jehrtirîn de yek jê dûpiþk e. Pêvedana dûpiþkan bi taybetî di mehên havînê de li Kurdistanê pir zêde tê dîtin. Ji dîrokê heta niha dûpiþk di bîra civakê de bi teþeyên cuda cih girtiye. Mînakek ji vê ya kevn di destana Gilgamêþ de cih digire. Astengiya herî zêde ya li pêþiya Gilgamêþ ku nahêle biçe welatê nemir mirovên dûpiþk in.

Dûpiþk her tim weke sembola serbilindî û îradeyê hatiye fikirîn. Sedema vê yekê jî ezmûna dûpiþk a bi agir re ye ku berteka nîþan daye.

Baweriya xwekuþtinê ne rast e

Di nava mirovên ku li hemberî dûpiþk têkoþîna didin de rêbaza herî populer li dora dûpiþk xelekeke ji agir çêdikin. Piþtî ku agir tê pêxistin dûpiþk têdigihê ku ji xeleka agir xwe nikare xilas bike û bi derziya xwe ya dûvikê de bi xwe vedide. Lê gelo rastî wisa ye? Berevajî vê baweriya di nava gel de derziya jehrê bi xwe venadin û xwe nakujin. Lewre li cîhanê hemû heywanên bi jehr li hemberî jehra xwe pênegirtin (baðýþýklýk) heye. Ango dûpiþkek bi jehra xwe nikare xwe bikuje.

Germa agir dûpiþk dikuje

Li gorî lêkolînên ku zanyaran kirine bedena dûpiþkan li hemberî germê pir hesas e. Germa ku li dora dûpiþk dema zêde dibe hemû avzêya di bedena dûpiþk de diguhere û ev jî dibe sedema mirina wî.

Di ceribandinên zanyaran de dûpiþk di xeleka agir de tam li navenda xelekê disekine. Sedema vê yekê jî ev e ku di mesafeyeke wekhev de dûrî agir disekine û bedena xwe li hemberî germê diparêze. Lê dema germahî zêde dibe pençikên pêþ û dûvika wê nêzî bedena wê dibe. Lê heta digihê vê merheleyê jixwe zû de dûpiþk miriye.

Di vê merheleyê de dûpiþkên ku nemirine jî dûvika xwe zêde bi bedena xwe ve dieciqînin û ji ber vê qalikê wê qul dibe. Lê ev bi awayekî nadîr weke mirina dûpiþk derdikeve pêþ.

Dûpiþk di gelek mijarên din de jî heywanên bi efsûn in. Mesele di sala 2004’an de hêj nû hat fêmkirin ku du cureyên jehrê yên dûpiþkan hene. Li gorî lêkolînan dûpiþk du jehran hildiberînin. Ji vana yek weke jehra destpêkê tê binavkirin, dûpiþk vê jehrê dema nêçîrê dike û ji bo dijminên xwe yên zêde ne talûke ye bi kar tîne. Dûpiþk dema bi tehdîteke cidî re rû bi rû dimîne wê demê jehra ku dikuje bi kar tîne. Li gorî texmînan dûpiþk, ji ber jehra ku êþê dide ji proteînê tesarûfê dike.

Users' Comments (0)

Only registered users can comment an article. Please login or register.

No comment posted

Jêr; A beriya wê		A piþtî wê jor;